KURTULUŞUMUZ KUTLU OLSUN..!

 

Gönen Sarıköy’lü Tarih Eğitim Uzmanı Samet ARIKER ,ilçemizin Yunan işgalinden kurtuluşunun 97.yıldönümünde  yaşananları sizler için gazetemizde değerlendirdi.

Milli Mücadele Dönemi’nde Gönen (1919-1922)

Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde İttifak Devletleri bloğu üyesi olan Osmanlı Devleti de mağlup devletlerden sayılarak 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Ateşkes Anlaşması’nı imzalamıştır. Bu anlaşmanın imzalanmasıyla çıkarları doğrultusunda toprak paylaşımı yapan İtilaf Devletleri, Mondros’un 7. ve 24. maddelerini bahane ederek yurdun dört bir yanını işgal etmeye başlamıştır. Osmanlı ordularının terhis edilmesi nedeniyle üzerine düşen vazifenin farkında olan kahraman Türk halkı, bir taraftan Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri kurarak işgalleri protesto ederken; bir taraftan da Kuva-yı Milliye birliklerini oluşturarak düşmanı yurttan atmak için mücadele ediyordu.

Ayvalık’ta Ali Çetinkaya tarafından ilk Kuva-yı Milliye birliklerinin oluşturulması tüm yurda cesaret vermiştir. Emekli Binbaşı Hazım Bey tarafından 12 Eylül 1919’da Gönen Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur[1]. Eski Han’ı karargâh olarak kullanan ve altı ay görevde kalan bu cemiyetin kurucu üyeleri; Kalaycıoğlu Hacı Ahmed Ağa, Çerpeşli Hakkı Efendi, Hacı Mecid’in Lütfi, Kırlı İsmail Usta, Burunoğlu Hafız Halil, Hafız Çavuş, Uncu Ali Ağa, Tabak Hacı Hasan, Keçidere Köyü’nden Esat Bey, Sadi oğlu Salih Efendi, Hacı Mecid’in Hüseyin ve ve Belediye Reisi Hüseyin Çavuş’tur[2].

Çetecilik faaliyetlerinin yoğun yaşandığı Gönen’de, özellikle Sızıköy’de barınan koyun hırsızları nedeniyle[3], Sarıköy’de de Veli Onbaşı oğlu İsmail Güven tarafından Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur[4]. Bu teşkilatın üyeleri ise; Kuşçubaşı oğlu Mehmet Ağa, Tahsildar Mehmet Tanrıöver, Aziz Soykan, Şaban Eryılmaz, Çolak Niyazi Çetin, Hafız Azim Danış, Deveci Hayri Çavuş, Hafız Hamdi Karahan, Nalbant Tevfik (Çakar) Çavuş, Halil Barutçu, Hacı Hüsnü Akalın, Mutafın Hüseyin, Kürt oğlu Ahmet Efendi, İsmail Çetinkal, Niyazi Ünüvar, Yahya Girgin’dir[5]. AnzavurAhmed İsyanı sırasında bu cemiyete bağlı olarak mücadele eden kahraman Sarıköylüler’den bazılarının isimleri şöyledir; Kürt Hasan, Hüseyin Bıçkıcı, Hasan Çetin, Kasap Süleyman, Hilmi Erdem, Yahya Girgin, Esat Girgin, Kürt Osman, Tenekeci Hüseyin, Hasan Bayraktar, Arnavut Koca Ramazan, Pomak Murtaza, Kartal Ali, Ferhat Dinçkal, Hüseyin Dinçkal, Hacı İsa’nın Tevfik, Deli Kadir Sönmezsoy, Malkaralı Hasan, Malkaralı Kara Hüseyin, Kamalı Ahmet Özdemir, Pomak Mahmut Kök, Yörük İlyas, Musa Arslan Tekin, Mustafa Uzunoğlu, Hatibin Salim Kaya, Mehmet Çetin ve Mehmet Arıcı’dır[6]. Ayrıca ismi geçen Sarıköylü vatandaşlardan bazıları Yunan işgali sırasında Yunanistan’a sürgüne gönderilmiştir.

Önce Manyas’a, oradan da Keçeler Köyü’ne gelen AnzavurAhmed, 22 Kasım 1919’da Gönen’e girmiş ve Gönen Kaymakamı Tahir Bey’i tutuklatmıştır[7]. Ayrıca telgrafhaneyi işgal eden Anzavur, Bandırma’daki 14. Kolordu Kumandanı Yusuf İzzet Paşa ve Çerkez Ethem’e tehdit telgrafları çekmiştir.

Çerkez Ethem, Parti Pehlivan ve Keçecizade Mehmet Emin Bey önderliğinde harekete geçen Kuva-yı Milliye birlikleri, Anzavur’u Karacabey’e kadar kovalamış, bu sırada Anzavur bir yolunu bularak Biga’ya kaçmıştır[8]. Böylece AnzavurAhmed’in ilk isyanı başarılı şekilde bastırılmış ve olayla ilgili 12 kişi tutuklanmıştır.

Milli varlığa düşman cemiyetlerden Teali İslam Cemiyeti’nin kışkırtmaları ile Karabiga, Bandırma ve Gönen Çerkezleri Kuva-yıMilliye’ye karşı isyan hazırlığı başlatmıştır[9]. Bundan yüz bulan çeteci AnzavurAhmed ve Gâvur İmam; Hacı Veli Obası, Üçpınar, Gündoğan, Babayaka, Hasanbey, Karalar Çiftliği ve Bakırlı’ya saldırmıştır. Bunun üzerine taarruza geçen Takip Müfrezesi; Gündoğan, Derekey, Sarıköy ve Sızıköy’de asileri bozguna uğratarak, Biga’ya çekilmelerini sağlamıştır[10].

Yeniden Gönen’e saldırmalarından endişelenen Kaymakam Rahmi Bey, Belediye Reisi Hüseyin Çavuş ile görüşerek kasabanın etrafına siper kazılmasını sağlamıştır[11]. Rahmi Bey’in endişelendiği gibi 2.000-3.000 âsi ile Dereköy ve Karalar Çifliği’ne karargâh kuran AnzavurAhmed, Babayaka Kalesi’ne ise toplarını yerleştirmiştir[12]. Kaymakam Rahmi Bey’in emrinde ise 200 asker ve gönüllüler bulunuyordu. 3 Nisan 1920’de Bandırma’ya gelen Şehzade Cemaleddin Efendi, Çalıoba Köyü’ne gelerek AnzavurAhmed ile görüşmüştür[13]. Anzavur ve eşkıyaları 4 Nisan 1920’de Gündoğan, Karalar Çiftliği ve Tuzakçı’yı üç koldan sararak Gönen’i ikinci kez işgal etmiştir[14]. Bu çarpışma sırasında 174. Alay Kumandanı Kaymakam Rahmi Bey şehit düşmüş ve naaşı bulunamamıştır. Ayrıca yine aynı gün, Kuva-yıMilliye’ye destek vaazı veren Müftü Şevket Efendi tırnakları sökülerek[15], Belediye Reisi Hüseyin Çavuş, dava vekili Ramiz Efendi ve Abdi Beyzade Mehmet Bey; Plevne Kahvehanesi, bağlık ve söğütlük gibi yerlerden işkenceyle şehit edilmiştir[16]. Anzavur’un Gönen’i işgalinin ardından Sultan Vahdettin tarafından kendisine Mir-i Miran (sivil paşa) rütbesi verilmiştir[17].

Bu olay üzerine güçlerini birleştiren Çerkez Ethem, Parti Pehlivan ve Danişmendli İsmail Efe; Anzavur ve Gâvur İmam birliklerine saldırarak 15 Nisan 1920 günü bozguna uğratmışlardır. Biga civarından bindiği gemiyle İstanbul’a kaçan AnzavurAhmed, önce Kocaeli’de Halife Ordusu’na, daha sonra ise Yunan işgali sırasında Yunan birliklerine katılmıştır. Sakarya Meydan Muharebesi Zaferi’nin ardından ise Akbaş Baskını Kahramanı Şehit Köprülü Hamdi Bey’in adamları tarafından öldürülmüştür[18].

22-23 Haziran 1920’de ise Yunan taarruzu başlamış ve Güney Marmara kısa sürede işgale uğramıştır. 6 Temmuz 1920’de ise bir Rum Mahallesi ve birde Rum Ortodoks Kilisesi bulunan Gönen, bu kez de Yunan işgaline maruz kalmıştır. Yunanların vaatleri nedeniyle yerli Rum halk ve Çerkez vatandaşların bir kısmı da işbirlikçilik yapmış, bu durum karşısında halk evlerinden dahi çıkamaz olmuştur[19]

İşgal devam ederken Türk halkına umut veren gelişmeler de yaşanmıştır. 30 Haziran 1921’de Çakmak Köyü yakınında 300 Yunan askerini yenilgiye uğratan 150 kişilik Kuva-yı Milliye birliği, diğer birliklere de cesaret vermiştir.

5 Eylül 1922 Salı günü Balcı Köyü’nde toplanan; Altıparmak Nuri, Bacak Hasan, Kürt Hasan, Süleymanlı Ahmed, Yüzbaşı Mevlüd ve Karadağlı Hurşid efeler Gönen’i dört bir yandan abluka altına almıştır[20].  Sabah saat ondan, akşam sekize kadar devam eden çarpışmalar sonucunda, 6 Eylül Çarşamba günü Gönen Çayı kenarındaki Yunan garnizonu ele geçirilmiş ve kısa sürede Sarıköy ile Elbizlik de Yunan askerinden temizlenmiştir[21]. 150 Yunan ölü, 170 Yunan ise sağ olarak ele geçirilmiş, ayrıca Yunan cephanelerine el konulmuştur.

Gönen’den kaçan Yunanlar; önce Edincik’e, ardından ise Bandırma’ya sığınmıştır. Böylece, Ayvalık’ta Ali Çetinkaya tarafından yakılan Kuva-yı Milliye ateşiyle aktif olarak başlayan Milli Mücadele Dönemi, 18 Eylül 1922 Pazartesi günü düşmanın denize döküldüğü son yer olan Erdek’te kapanmış ve böylece Balıkesir adını “Kuva-yı Milliye Şehri” olarak tarihe yazdırmıştır.Başta Kurtuluş Savaşımızın lideri Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere; kahraman şehit ve gazilerimizi bu vesileyle saygı ve rahmetle anıyorum.

 

Bu Haberi Sosyal Medya'da Paylaşın
Facebook
Instagram
Twitter
Bülten Üyeliği